رئیس کمیسیون صندوقهای پژوهش و فناوری شرکتی خطرپذیر (CVC) با اشاره به شرایط اقتصادی و چالشهای سالهای اخیر کشور، در میزگرد ایسنا گفت: در شرایط بحران و فشار تحریمها، صندوقهای سرمایهگذاری شرکتی به دلیل ارتباط مستقیم با صنایع و هلدینگهای مادر، میتوانند نقش فعالتری در حل مسائل فناوری و تداوم فعالیت صنایع ایفا کنند.
به گزارش ایسنا، با وجود گسترش اکوسیستم نوآوری و افزایش تعداد صندوقهای سرمایهگذاری در سالهای اخیر، همچنان چالشهای فرهنگی یکی از موانع جدی توسعه سرمایهگذاری خطرپذیر در کشور به شمار میرود. بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند که نگاه محتاطانه نسبت به شراکت و واگذاری سهم، مانع از شکلگیری همکاریهای گسترده میان شرکتهای فناور و سرمایهگذاران شده است. امین اسفندیار، رئیس کمیسیون صندوقهای پژوهش و فناوری شرکتی خطرپذیر (CVC)، در میزگرد ایسنا با اشاره به همین موضوع، ضعف فرهنگ مشارکت و سرمایهپذیری را یکی از عوامل اصلی کندی رشد سرمایهگذاری در اکوسیستم فناوری ایران میداند.
امین اسفندیار، رئیس کمیسیون صندوقهای پژوهش و فناوری شرکتی خطرپذیر (CVC) انجمن سرمایهگذاری خطرپذیر ایران و مدیرعامل CVC همراهفان در میزگرد ایسنا اظهار کرد: یکی از مهمترین موضوعات در حوزه سرمایهگذاری این است که در مباحث خبری و رسانهای، لازم است گفتوگوها و نشستهایی با خود مجموعهها و دستاندرکاران این حوزه برگزار شود تا مسائل به صورت دقیق مورد بررسی قرار گیرد و امکان پرسش و پاسخ فراهم شود؛ چراکه چنین فضایی میتواند به حل مسائل کمک کند.
وی افزود: در دو تا سه سال اخیر در حوزه CVCها و شرکتهای وابسته به هلدینگهای بزرگ کشور که فعالیتهای خود را در حوزه سرمایهگذاری آغاز کردند، کمتر شاهد توجه مجموعههای دولتی، خبرگزاریها یا صداوسیما به این حوزه بودهایمدر دو تا سه سال اخیر در حوزه CVCها و شرکتهای وابسته به هلدینگهای بزرگ کشور کمتر شاهد توجه مجموعههای دولتی، خبرگزاریها یا صداوسیما به این حوزه بودهایم. در این میان عمدتا معاونت علمی ریاستجمهوری و صندوق نوآوری و شکوفایی ریاستجمهوری پیگیر موضوعات بودهاند و اگر نشست یا جلسهای هم برگزار شده، بیشتر در قالب مراجعاتی بوده که CVCها برای طرح مشکلات و مسائل خود داشتهاند. از این رو برگزاری چنین نشستهایی فرصت مغتنمی است تا بتوانیم مسائل و چالشهای این حوزه را مطرح و بررسی کنیم.
رئیس کمیسیون صندوقهای پژوهش و فناوری شرکتی خطرپذیر انجمن با اشاره به شرایط اخیر کشور، سال ۱۴۰۴ را یکی از پرفرازونشیبترین سالهای کشور دانست که کشور با مجموعهای از چالشها از جمله مسائل داخلی، خارجی و مشکلات اقتصادی روبهرو بود و افزود: وقتی یک کشور با چالشهای بزرگ اجتماعی مواجه میشود، طبیعی است که همه بخشها تحت تأثیر قرار بگیرند. در هر کشوری اگر بحرانهایی مانند شیوع بیماری، مسائل اجتماعی، جنگ داخلی یا تهاجم خارجی رخ دهد، تمام بخشها درگیر میشوند. نمیشود جامعه درگیر یک بحران باشد، اما حوزههایی مانند سرمایهگذاری، دانشگاهها یا جامعه نخبگانی تحت تأثیر آن قرار نگیرند.
اسفندیار تأکید کرد: سال گذشته سال بسیار حساسی بود و اثرات آن در همه حوزهها قابل مشاهده است؛ از درآمدهای کلان کشور گرفته تا درآمدهای خرد افراد، از حوزه سرمایهگذاری تا حتی زندگی خانوادگی مردم. این اثرات مستقیم و غیرقابل انکار است. در حال حاضر نیز فضا همچنان متأثر از شرایط جنگی است و با توجه به ابلاغیههای شورای عالی امنیت ملی، شرایط کشور هنوز به وضعیت قبل بازنگشته و طبق اعلام این شورا، کشور همچنان در شرایط جنگی قرار دارد.
مدیرعامل CVC همراهفان اظهار امیدواری کرد که با همت مردم و همراهی و هماهنگی که در این دوره وجود دارد، هرچه سریعتر از فضای جنگی عبور کنیم و علاوه بر جبران آسیبهای وارد شده، کشور بار دیگر به مسیر سازندگی و شرایط مطلوب خود بازگردد.
اسفندیار با اشاره به ملاحظات سرمایهگذاری در حوزه فناوری، گفت: در این نوع سرمایهگذاریها باید به چند عامل توجه کرد که یکی از مهمترین آنها میزان وابستگی صنایع به خارج از کشور و امکان دسترسی به منابع و فناوریهای خارجی است. با توجه به شرایط کشور، بسیاری از صنایع مادر در دو دهه اخیر در لایههای مختلف با تحریمها مواجه شدهاند و همین مسئله بر روند تأمین فناوری و تجهیزات تأثیر گذاشته است.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی، مجموعههای صنعتی ناگزیر بودهاند بهصورت عملی و به دور از رویکردهای شعاری، به دنبال راهحل در داخل مجموعهها باشند. حتی در مواردی که تلاش شده از راهکارهای خارجی استفاده شود، در نهایت این صنایع مجبور شدهاند با اتکا به ظرفیتهای داخلی یا ترکیبی از راهکارها، سازوکارهای مورد نیاز را در داخل کشور ایجاد کنند.
اسفندیار با اشاره به اثر تحریمها و شرایط بحران بر صنایع مختلف از جمله صنایع بزرگ فولادی، سنگآهن و یا آلومینیوم، خاطر نشان کرد: وقتی تحریمها شدید و شدیدتر میشود، چالشهایی ایجاد میشود که شرکتها فارغ از رویکرد کلان کشور، ناچارند برنامهریزی داخلی داشته باشند و مسئله خود را حل کنند؛ حتی اگر این حلوفصل به افت کیفیت در محصول یا سرویس منجر شود.
وی در بخش دیگری با تمرکز بر جایگاه سرمایهگذاری خطرپذیر شرکتی (Corporate Venture Capital یا CVC) و سرمایهگذاری خطرپذیر (Venture Capital یا VC) گفت: اتفاقی که به نظرم در شرکتهای CVC و VC برای ما مهم است، این است که صندوقهای کلان کشور یا VCها ارتباط مستقیمی با صنایع بزرگ و هلدینگها ندارند؛ اما CVCها ارتباط مستقیم با صنعت هلدینگ و مادر دارند. این موضوع میتواند نشان دهد که در بحرانها، صندوقهای CVC فعالتر از VCها و بخشهای دیگر میتوانند باشند. ممکن است همین الان وسط جنگ، یک بخش مانند فولاد آسیب دیده باشد یا صنعت دیگری مثل بخش دارویی یا حتی شبکه مخابراتی کشور تحت تأثیر قرار گرفته باشد. در چنین شرایطی، هم ورود و خروج کشور مشکل دارد و هم تحریم سر جای خودش است.
رئیس کمیسیون صندوقهای پژوهش و فناوری شرکتی خطرپذیر انجمن درباره تصمیمگیری در هلدینگها گفت: در شرایط بحران، این هلدینگهای مادر هستند که میتوانند به سرعت تصمیم بگیرند که در چه مجموعهای میتوانند سرمایهگذاری کننددر شرایط بحران، این هلدینگهای مادر هستند که میتوانند به سرعت تصمیم بگیرند که در چه مجموعهای میتوانند سرمایهگذاری کنند؛ البته با توجه به مسائل موجود، قراردادها غالباً کوتاهمدت است و افق سرمایهگذاری محدودتر تعریف میشود.
اسفندیار با اشاره به میزان آسیب و خروجی سرمایهگذاریها، اظهار کرد: نکتهای که به نظرم وجود دارد، این است که در صندوقهای CVCها، جنس آسیب و سرمایهگذاری احتمالاً کمتر از سایر بخشهاست. البته همه آسیب میبینند؛ و اگر صندوقهای CVC به تعداد ۱۰ برنامه سرمایهگذاری داشته باشند، در سال ۱۴۰۴ ممکن است فقط ۲ مورد محقق شود. این یعنی آسیب وجود دارد، اما ممکن است در برخی حوزهها میزان فعالیتها به صفر میل کند و یا آن قدر ریسک بالا باشد که نتیجه نهایی به سرمایهگذاری محدود شود.
وی با تأکید بر اینکه در شرایط جنگی و افزایش شدید نرخ ارز، ناگزیر دامنه سرمایهگذاریها محدود میشود، گفت: وقتی هلدینگهای بزرگ کشور همزمان درگیر تبعات جنگ و جهش نرخ ارز هستند که خود این جهش، نوعی جنگ اقتصادی است؛ طبیعی است که با چالشهای جدی در تصمیمگیری و اجرای برنامههای سرمایهگذاری روبهرو شوند.
اسفندیار ادامه داد: اگر بخواهم یک سرویس خارجی بگیرم، یک ماده اولیه را از خارج وارد کنم یا یک سرویس نرمافزاری خارجی تهیه کنم، چندبرابر شدن نرخ ارز مستقیماً روی قیمت تمامشده محصول و امکان بهروز نگهداشتن آن اثر میگذارد. از طرف دیگر، در چنین وضعی اداره یک هلدینگ بزرگ هم دشوار میشود و ادامه کار با همان روال گذشته ممکن نیست؛ بنابراین هلدینگها ناچارند بهسمت استفاده از فناوری داخلی، تکیه بر نخبگان و همکاری با شرکتهای فناور داخلی بروند تا بتوانند زنجیره تأمین خود را سرپا نگه دارند.
وی تأکید کرد: بنابراین به نظرم در شرایط فعلی همه آسیب دیدهاند، اما احتمال زیادی دارد که در CVCهای همه هلدینگها با توجه به ارتباط نزدیک و نیاز فوری برای سرپا ماندن، میزان آسیب و خروجی سرمایهگذاری کمتر از برخی بخشهای دیگر باشد؛ چون آنها برای استمرار فعالیت خود، باید مسائلشان را حل کنند.
مشکل در قانون نیست؛ آییننامهها باید متناسب با شرایط کشور بازنویسی شوند
اسفندیار در ادامه سخنان خود در میزگرد ایسنا با تأکید بر اینکه تغییرات مکرر قوانین نمیتواند راهحل مشکلات فعلی اکوسیستم نوآوری باشد، گفت: من اعتقادی به اصلاح پیدرپی قانون یا قانونگذاریهای متعدد ندارم. اگر قرار باشد هر بار با وقوع یک اتفاق یا بحران اقتصادی، قانونی جدید بنویسیم یا از مجلس بخواهیم قانون را تغییر دهد، فلسفه وجودی قانونگذاری دچار اختلال میشود. مجلس باید در سطح کلان ریلگذاری کند، نه اینکه درگیر جزئیات اجرایی سالانه شود.
وی افزود: آنچه باید تغییر کند، آییننامهها و دستورالعملهای اجرایی است. قانونگذار معمولاً دستگاهها را موظف میکند در بازه ۳تا ۶ماهه آییننامهها را تدوین کنند و این دستورالعملها میتوانند بسته به شرایط کشور هر یک یا دو سال بازبینی شوند. قانون جهش دانشبنیان قانون خوبی است و خروجیهای مطلوبی داشته؛ چراکه بیش از ۷۰ شرکت CVC پس از تصویب آن تشکیل شدهاند و مشوقهای مالیاتی نقش مهمی داشته است.
اسفندیار ادامه داد: پیش از این، در کشور ما رویکرد این بود که اگر هلدینگها میخواهند در کنار صندوقها سرمایهگذاری کنند و VC نیستند، از یک اساسنامه مشخص استفاده کنند؛ اما با تدوین قانون جهش، جایگاه CVCها تثبیت شد و مشوقهای جذابی برای آنها در نظر گرفته شد. از نگاه من، این قانون با توجه به سابقه ۳۰ تا ۴۰ ساله قانونگذاری در حوزه فناوری، خروجی بسیار قابل قبولی دارد.
وی افزود: اکنون قانون در اختیار نهادهای متولی، بهویژه معاونت علمی و فناوری ریاستجمهوری قرار گرفته که مدیران آن چه در دوره دکتر ستاری و چه اکنون از جنس دانشگاه و فناوری بوده و شناخت عمیقی از حوزه دانشبنیان دارند. حالا زمان آن است که آییننامههای اجرایی با توجه به شرایط تحریم، نوسانات ارزی و وضعیت جنگی منطقه، بازنگری سالانه شوند.
اشتباه بزرگ: نگاه R&D به سرمایهگذاری
وی با اشاره به اشتباه ساختاری در اجرای بندهای قانون جهش تولید، توضیح داد: آییننامههای فعلی با عینک «تحقیق و توسعه» نوشته شدهاند، در حالی که فضای سرمایهگذاری تفاوت اساسی با R&D دارد. در تحقیق و توسعه، ریسک این است که آیا تیم به فناوری میرسد یا خیر؛ اما در سرمایهگذاری، شما با طرف مقابل شریک میشوید، نه صرفاً حامی او.
به گفته این فعال حوزه سرمایهگذاری، در سرمایهگذاری CVC باید به موضوعات کاملاً متفاوتی توجه شود؛ از جمله بلوغ مدیریتی، توان فروش، توان مالی، توان بازاریابی، پرستیژ برند و حتی اینکه آیا شرکت میتواند نماینده مناسبی برای هلدینگ مادر در رویدادها و بازار باشد یا خیر. اینها مسائلی هستند که در R&D اصلاً مطرح نمیشوند.
دو رویکرد متفاوت: پژوهش vs سرمایهگذاری
اسفندیار توضیح داد: در قراردادهای پژوهشی، گاهی تیمی پنجنفره با تمرکز کامل روی محصول کار میکند و نهایت ریسک این است که محصول به نتیجه نرسد؛ در این حالت نیز میگوییم حمایت کردیم و تجربهای اضافه شد. اما در سرمایهگذاری، موضوع «شراکت» در میان است. صورتهای مالی شرکت به هلدینگ منتقل میشود و ریسکها کاملاً متفاوت است. بنابراین نمیتوان با همان معیارهای پژوهشی وارد سرمایهگذاری شد. اینکه بخواهیم بند «ت» قانون جهش تولید دانشبنیان را با عینک بند «ب» این قانون ببینیم، اشتباه است. این دو فضا، دو دنیا و دو کارکرد متفاوتاند و باید به همان اندازه که در تحقیقوتوسعه معیارهای خاص وجود دارد، برای CVCها نیز معیارهای متناسب تدوین شود.
شرایط سه سال اخیر کشور، نیازمند بازتعریف آییننامههاست
اسفندیار با تاکید بر اینکه حتی اگر شرایط دو تا سه سال اخیر کشور اعم از تحریم شدید، بحران ارزی و وضعیت جنگی منطقه وجود نداشت، باز هم لازم بود تفاوت میان پژوهش و سرمایهگذاری دیده شود، اضافه کرد: حالا که این سه بحران همزمان رخ داده، تدوین آییننامههای جدید بیش از پیش ضروری است وباید اجرای قانون جهش با شرایط واقعی کشور سازگار شود.
میزان استفاده از اعتبار مالیاتی کمتر از ظرفیت واقعی بوده است
وی با تأکید بر اینکه مشکل اصلی در قانون جهش تولید دانشبنیان نیست، گفت: در اجرای قانون جهش دانشبنیان تاکنون با اصل قانون مشکلی نداشتهایم و رویکرد آن باعث شده فعالیتها با توان بیشتری ادامه پیدا کند. حتی باید توجه داشت که برخی مجموعهها از قبل از تصویب این قانون نیز در این مسیر حرکت کرده بودند.
وی افزود: به طور مشخص، مجموعه همراه اول از حدود سه سال پیش و حتی پیش از تصویب قانون جهش دانشبنیان، درخواست تأسیس CVC خود را به صندوق نوآوری و شکوفایی ریاست جمهوری ارائه کرده بود. در آن زمان، فضای همکاری بیشتر در قالب صندوق نوآوری ریاست جمهوری تعریف میشد و همکاری با معاونت علمی ریاستجمهوری هنوز شکل نگرفته بود. اما پس از تصویب قانون جهش، این انگیزهها تقویت شد و ظرفیتهای بیشتری برای ورود هلدینگها به حوزه سرمایهگذاری در شرکتهای دانشبنیان ایجاد شد.
اسفندیار ادامه داد: در حال حاضر هلدینگهایی مانند همراه اول در پروژههای کلان و ملی حضور دارند و در برخی سرمایهگذاریها نیز با ریسکهای قابل توجهی روبهرو هستند. در چنین شرایطی، اعتبار مالیاتی پیشبینیشده در قانون جهش دانشبنیان میتواند بخش مهمی از ریسک سرمایهگذاری را کاهش دهد و زمینه حمایت مؤثرتر از شرکتهای دانشبنیان را فراهم کند.
وی با اشاره به چالشهای اجرایی این قانون، گفت: با گذشت حدود سه سال از اجرای قانون، برخی چالشها از دل آییننامهها و دستورالعملهای اجرایی خود را نشان دادهاند و به نظر میرسد لازم است در برخی بندها و رویکردهای اجرایی بازنگری جدی صورت گیرد.
اسفندیار با طرح این پرسش که در این سه سال چه میزان از اعتبار مالیاتی مورد استفاده قرار گرفته است؟ یادآور شد: وقتی قانونی تصویب میشود، انتظار میرود میزان بهرهبرداری از آن سالبهسال افزایش پیدا کند؛ همانگونه که در بسیاری از سیاستهای اقتصادی یا مالیاتی شاهد افزایش تدریجی اثرگذاری هستیم. اما بررسی روند استفاده از اعتبار مالیاتی در این حوزه نشان میدهد که در سه سال گذشته، میزان استفاده سالانه تقریباً کمتر از هزار میلیارد تومان بوده است.
جهت مطالعه متن کامل این گفت و گو کلیک بفرمایید.
بدون دیدگاه