مفاد قانونی مرتبط با صندوق‌های غیردولتی پژوهش و فناوری

۱- ماده ۱۰۰ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی اجتماعی (۱۷/۱/۱۳۷۹)

خاستگاه قانونی اصلی صندوق‌های پژوهش و فناوری، ماده ۱۰۰ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور است که در آن آمده است: «به‌منظور ایجاد زمینه‌های مشارکت و سرمایه‌گذاری بخش غیردولتی و حمایت کمی و کیفی از فعالیتهای پژوهشی و فن‌آوری، بالاخص‌پژوهشها و فن‌آوریهای کاربردی‌توسعه‌ای، دولت مجاز است در تأسیس صندوق‌های غیردولتی مشارکت کند و موظف به‌تقویت صندوقهای دولتی‌موجود می‌باشد و باید ترتیبی اتخاذ کند که امکان استفاده این صندوقها از یارانه سود تسهیلات مالی طی سالهای اجرای برنامه فراهم شود. ‌اساسنامه صندوق جدیدالتأسیس و آیین‌نامه نحوه مشارکت بخش دولتی، نظام بانکی و بخش غیردولتی در تأمین منابع مورد نیاز آن، جایگاه  سازمانی،‌اهداف و وظایف این صندوقها به پیشنهاد مشترک سازمان برنامه و بودجه و سازمان امور اداری و استخدامی کشور و وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری‌حداکثر ظرف یک سال از تصویب این قانون به‌تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.»

طبق آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰۰ برنامه سوم توسعه کشور، حمایت ایجاد صندوق‌های پژوهش و فناوری در دستورکار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قرار گرفت و این صندوق‌ها با هدف سرمایه‌گذاری در طرح‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان بوجود آمدند. این کارگروه در وزارت علوم از سال ۱۳۸۲ تا ۱۳۹۰، به صندوقهای پژوهش و فناوری زیر مجوز فعالیت داده است. البته پس از مسکوت ماندن موضوع در قانون برنامه پنجم توسعه، این کارگروه از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ فعالیت جدی نداشته است.

نام سال تاسیس نام سال تاسیس
صندوق پژوهش و فناوری استان یزد ۱۳۸۳ صندوق پژوهش و فناوری استان اصفهان ۱۳۸۴
صندوق تحقیق و توسعه صنایع و معادن ۱۳۸۴ صندوق پژوهش و فناوری توسعه فناوری‌های نوین ۱۳۸۶
صندوق پژوهش و فناوری استان خراسان ۱۳۸۷ صندوق پژوهش و فناوری توسعه صادرات شریف ۱۳۸۹
صندوق پژوهش و فناوری سلامت ثامن ۱۳۸۹ صندوق پژوهش و فناوری دانشگاه تهران ۱۳۸۹
صندوق پژوهش و فناوری توسعه فناوری ایرانیان ۱۳۹۰ صندوق پژوهش و فناوری سلامت تهران ۱۳۹۰
صندوق پژوهش و فناوری استان فارس ۱۳۹۰ صندوق پژوهش و فناوری توسعه فناوری نانو ۱۳۹۰
صندوق پژوهش و فناوری استان سمنان ۱۳۹۱ صندوق پژوهش و فناوری تجهیزات پزشکی ۱۳۹۱
صندوق پژوهش و فناوری پرشین داروی البرز ۱۳۹۱ صندوق پژوهش و فناوری زاگرس ۱۳۹۲
صندوق پژوهش و فناوری کریمه قم ۱۳۹۳ صندوق پژوهش و فناوری توسعه صنعت برق و انرژی ۱۳۹۳

لیست صندوقهایی که مجوز فعالیت خود را از سال ۸۲ تا ۹۰ دریافت نموده و سپس تاسیس شده اند.

۲- ماده ۴۵ قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی اجتماعی (۱۱/۶/۱۳۸۳)

در بند ح ماده ۴۵ قانون برنامه چهارم توسعه، به ایجاد صندوقهای پژوهش و فناوری تاکید شده است: «‌دولت موظف است به‌منظور گسترش بازار محصولات دانایی محور و دانش‌بنیان،‌تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی و نوآوری و گسترش نقش بخش‌خصوصی و تعاونی‌در این قلمرو، اقدام‌های ذیل را به انجام برساند: بند “ح” – کمک به تأسیس و توسعه صندوقهای غیردولتی پژوهش و فناوری.»

۳- تبصره ۱ ماده ۵ قانون حمایت از شرکتها و موسسات دانش‌بنیان و تجاری سازی نوآوری‌ها و اختراعات (۳۰/۸/۱۳۸۹)

تاسیس صندوق نوآوری و شکوفایی بر اساس ماده ۵ قانون حمایت از شرکتهای دانش‌بنیان آمده است و به علت همراستایی اهداف و وظایف این صندوق با صندوقهای پژوهش و فناوری، تبصره ۱ این ماده قانونی به شرح زیر، تسهیلاتی برای صندوقهای پژوهش و فناوری مدنظر قرار گرفته است:

«ماده ۵- به منظور کمک به تجاری سازی نوآوری‌ها و اختراعات و شکوفاسازی و کاربردی نمودن دانش فنی از طریق ارائه کمک و تسهیلات قرض الحسنه و تسهیلات بدون أخذ هرگونه تضمین و مشارکت با اختیار بخشش تمام یا بخشی از سهم مشارکت به شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان، صندوقی تحت عنوان صندوق نوآوری و شکوفایی وابسته به شورایعالی علوم، تحقیقات و فناوری و زیر نظر رئیس شورا تأسیس می شود. منابع مالی صندوق شامل کمک‌های دولت، اعتبارات مندرج در بودجه سالانه، هرگونه کمک و سرمایه گذاری اشخاص حقیقی و حقوقی و شرکت‌های دولتی وابسته و تابع، نهادهای عمومی غیردولتی و شهرداری‌ها و شرکت‌های وابسته و تابع می باشد. بانک‌ها نیز می توانند بخشی از منابع تسهیلات موضوع صندوق یاد شده را تأمین نمایند. به منظور تأمین منابع مالی صندوق، دولت موظف است از سال سوم به بعد در لایحه بودجه، حداقل نیم درصد (۵/۰%) از منابع بودجه عمومی خود را جهت کمک به این صندوق در نظر بگیرد.

تبصره ۱- حداقل پنج درصد (۵%) از سرمایه این صندوق جهت اعطاء تسهیلات به صندوق‌های غیر دولتی پژوهشی و فناوری موضوع ماده (۴۵) قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مورد تأیید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تخصیص خواهد یافت.»

۴- ماده ۴۴ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر (۹/۲/۱۳۹۴)

در ماده ۴۴ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر، متن زیر به انتهای تبصره ۱ ماده (۵) قانون حمایت از شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان و تجاری سازی نوآوری‌ها و اختراعات اضافه میشود:

«به منظور ایجاد زمینه‌های مشارکت و سرمایه گذاری بخش غیردولتی و حمایت کمی و کیفی از فعالیت‌های پژوهشی و فناوری، بالاخص پژوهش‌ها و فناوری‌های کاربردی توسعه ای، دولت مجاز است در تأسیس صندوق‌های غیردولتی پژوهشی و فناوری موضوع ماده (۱۰۰) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی،  اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۷/۱/۱۳۷۹ مشارکت کند و موظف به تقویت صندوق‌های دولتی موجود می باشد و باید ترتیبی اتخاذ کند که این صندوق‌ها مجاز به استفاده از وجوه اداره شده دستگاه‌های اجرایی و سود تسهیلات مالی  باشند. اساسنامه صندوق جدیدالتأسیس و آیین نامه مشارکت بخش دولتی، نظام بانکی و بخش غیردولتی در تأمین منابع مورد نیاز آن، جایگاه سازمانی، اهداف و وظایف این صندوق‌ها به پیشنهاد مشترک سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری حداکثر ظرف مدت یک سال پس از تصویب این قانون به تصویب هیأت وزیران می رسد.»

پس از ۴ ماه از تصویب قانون رفع موانع تولید، هیات وزیران به پیشنهاد مشترک وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، آیین‌نامه اجرایی این ماده را مصوب نمود و بر اساس آن به منظور ایجاد زمینه‌های مشارکت بخش‌های دولتی و غیردولتی و نظام بانکی در تأمین منابع مالی فعالیت‌های پژوهشی و فناوری، به ویژه پژوهش‌ها و فناوری‌های کاربردی ـ توسعه ای، دولت مجاز است در تأسیس صندوق‌ها مشارکت نماید. همچنین صندوق‌ها مکلفند به صورت تخصصی از فعالیت‌های پژوهشی و فناوری که توسط بخش غیردولتی انجام می‌شود حمایت کنند و جزئیات فعالیت آنها در اساسنامه هر صندوق معین می‌شود.

همچنین در ماده ۸ آیین نامه اجرایی ماده ۴۴ قانون رفع موانع تولید رقابت­ پذیر و ارتقای نظام  مالی کشور، «به منظور اعطا و لغو مجوز، هدایت و نظارت بر فعالیتهای صندوقها، کارگروهی به شرح زیر تشکیل می‌شود:

۱- وزیر علوم، تحقیقات و فناوری (رییس کارگروه)

۲- نماینده رییس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور

۳- نماینده معاون علمی و فناوری رییس جمهور.

۴- نماینده وزیر صنعت، معدن و تجارت.

۵-  نماینده وزیر جهاد کشاورزی.

۶-  نماینده وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.

۷-  نماینده وزیر امور اقتصادی و دارایی.

۸-  نماینده وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات.

۹-نماینده رییس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.

۱۰- رییس هیئت مدیره انجمن صنفی کارفرمایی صندوق‌ها و نهادهای خطرپذیر.
تبصره ۱- دبیرخانه کارگروه در صندوق‌ نوآوری و شکوفایی مستقر است و رییس هیئت عامل صندوق یادشده دبیر کارگروه می‌باشد.

تبصره ۲- کارگروه مکلف است هرماه حداقل یک جلسه تشکیل و در خصوص درخواست‌های واصله ظرف یک ماه نسبت به موافقت یا عدم موافقت اعلام نظر نموده و به دستگاه‌های عضو رونوشت تصمیمات را ارسال نماید.

تبصره ۳- علاوه بر نماینده دستگاه اجرایی (در صورت مشارکت دولت)، کارگروه عضو ناظری را برای شرکت در مجمع عمومی صندوق معرفی خواهد نمود.

تبصره ۴- کارگروه می‌تواند ضوابطی را برای فعالیت صندوق‌ها تصویب و اعلام نماید. این ضوابط نباید مغایر با اساسنامه صندوق‌ها باشد.»

طبق مصوبات کارگروه صندوق‌های پژوهش و فناوری کشور، موضوع ماده ۴۴ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر که به ریاست وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و دبیری صندوق نوآوری و شکوفایی تشکیل شده است، ۷ صندوق پژوهش و فناوری دیگر موفق به اخذ مجوز فعالیت از این کارگروه شده اند:

صندوق پژوهش و فناوری وستا صندوق پژوهش و فناوری خراسان جنوبی
صندوق پژوهش و فناوری توسعه همکاری‌های بین المللی فناورانه صندوق پژوهش و فناوری اترک استان گلستان
صندوق پژوهش و فناوری افلاک استان لرستان صندوق توسعه صادرات و انتقال فناوری
صندوق پژوهش و فناوری استان کرمان  

همچنین صندوق تحقیق و توسعه صنایع و معادن به درخواست سهامدارانش توسط این کارگروه لغو مجوز فعالیت شده است.

لذا با احتساب ۱۷ صندوق پژوهش و فناوری که پیش از تصویب این قانون، مجوز کارگروه ماده ۱۰۰ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را دریافت نموده بودند، تعداد این صندوق‌ها در کشور به ۲۴ عدد رسیده است که ۱۲ صندوق در استان تهران مستقر بوده و تعداد ۱۲ عدد از این صندوقها در سایر استان‌ها تشکیل شده اند.